Severno od sela Huma, nedaleko od Niša, nalazi se izuzetno značajan arheološki lokalitet — Velika humska čuka. Ovo uzvišenje, gotovo nepristupačno sa tri strane, vekovima čuva slojeve istorije koji svedoče o životu na ovom području još u eneolitskom periodu.
Najstariji horizonti ovog višeslojnog nalazišta pripadaju bubanjskoj grupi, odnosno kulturnom kompleksu Bubanj–Salkuca–Krivodol, rasprostranjenom od Transilvanije i Oltenije do Pelagonije i Albanije. Upravo ovde, na matičnom području bubanjske kulture, u drugoj polovini III milenijuma pre nove ere, formiralo se naselje koje je svojim položajem kontrolisalo čitavu Nišku kotlinu, postavši jedan od njenih važnih centara.
Među arheološkim nalazima ističu se brojni keramički oblici karakteristični za tu kulturu: pehari sa dve drške, zdele sa obodom povijenim ka unutra, plitki tanjiri i amfore. Posebno se izdvaja crnouglačana keramika, visoke izrade, koja nosi odlike kasnoneolitske tradicije.
Istraživanja na ovom lokalitetu obnavljaju se i danas. Arheolozi planiraju otvaranje dve sonde na Velikoj humskoj čuki, čime će se nastaviti rad započet 1993. godine od strane profesora sa američkog Univerziteta Harvard, a ranije nastavljen još 1956. pod rukovodstvom akademika Garašanina. Garašanin je tada otkrio naselje sa kućama u obliku zemunica, opkoljeno rovom, što svedoči o opasnostima koje su tadašnje zajednice preživljavale u vreme velikih migracija i sukoba.
Lokalitet je još 1949. godine stavljen pod zaštitu zakona, a od 1979. godine ima status kulturnog dobra od velike vrednosti. Prema rečima prof. dr Milorada Stojića, Velika humska čuka je izuzetno očuvana i poseduje potencijal da postane arheološki park, odnosno turistička atrakcija prvorazrednog značaja za Niški kraj.
